Versions Compared

Key

  • This line was added.
  • This line was removed.
  • Formatting was changed.

Anchor
Top
Top
Table of Contents
stylenone
printablefalse
13  Melken van andere diersoorten

Veel diersoorten worden gehouden om melk te produceren voor de menselijke consumptie. De belangrijksten zijn koeien, buffels, schapen (ooien), geiten, paarden(merries), ezels en kamelen. Deze dieren zijn de basis van de commerciële melkproductie in diverse delen van de wereld. Naast koeien, worden ook volgende diersoorten door de mens gebruikt voor productie van melk en zuivelproducten:

...


Fig 1: Samenstelling van melk (g/100g) van verschillende soorten.
  

Soort

Water

Vet

Caseïne

Wei-eiwit

Lactose

As

Mens

87.1

4.6

0.4

0.7

6.8

0.2

Koe

87.3

4.4

2.8

0.6

4.6

0.7

Buffel

82.2

7.8

3.2

0.6

4.9

0.8

Geit

86.7

4.5

2.6

0.6

4.4

0.8

Schaap

82.0

7.6

3.9

0.7

4.8

0.9

Paard

88.8

1.6

1.3

1.2

6.2

0.4

Rat

79.0

10.3

6.4

2.0

2.6

1.3

Ezel

88.3

1.5

1.0

1.0

7.4

0.5

Rendier

66.7

18.0

8.6

1.5

2.8

1.5

Kameel

86.5

4.7

2.7

0.9

4.2

0.7

 
13.1  Melkgeiten

In ons land is de melkgeitenhouderij ontwikkeld van melkleverantie voor de arme man ('melkkoe van de arbeider') via hobbydieren naar 'bedrijfsmatige' pioniers met kleine zelfverwerkende bedrijven. Vooral in reactie op de invoering van de (koemelk-)quotering in 1984 groeide de interesse om de tak grootschaliger aan te pakken Ongeveer parallel aan het starten van bedrijven met (meerdere) honderden melkgeiten werd centrale melkverwerking opgestart door particuliere verwerkers. Dit werd al snel gevolgd door het oprichten van coöperatieve leveranciersverenigingen. 

...

Figuur 2 geeft een overzicht van de ontwikkeling van de melkgeitenhouderij in Nederland.

 

 

1990

1995

1998

2000

2002

2004

2008

aantal melkgeiten

25.000

40.000

71.000

93.000

111.000

125.000

170.000

aantal melkgeitenhouders

150

200

240

260

300

320

330

totale melkproductie (x 1.000 liter)

13.000

23.000

50.000

75.000

99.000

115.000

155.000

gemiddelde melkproductie per geitenhouderij (x 1.000 liter)

87

115

210

290

330

360

470

gemiddeld aantal geiten per geitenhouderijbedrijf

167

200

296

358

370

391

515

Omhoog

13.1.2  Geitenmelk

 

...

Een van de grootste spelers in de markt van geitenzuivelproducten in Nederland is op dit moment Amalthea Van Dijk BVAmalthea BV. Zij bieden een grote diversiteit aan geitenzuivelproducten. Ze zijn marktleider in Europa op het gebied van geitenkaas. Amalthea van Dijk BV Amalthea BV is een gezamenlijke onderneming van geitenhouderscoöperatie Amalthea en van de ZLTO. De melkleverende leden verkopen hun melk in coöperatief samenwerkingsverband. Amalthea zorgt ervoor dat de melk bij de geitenhouders wordt opgehaald. Vervolgens levert Amalthea de melk af bij de kopers die de melk verder verwerken. Dit jaar gaat het om een hoeveelheid van circa 38 miljoen liter geitenmelk.

Voor de producten van onder andere Amalthea van Dijk BV wordt gebruik gemaakt van gepasteuriseerde geitenmelk. Wetenschappelijk is bewezen dat bij het eten van deze producten er GEEN risico is op het krijgen van Q-koorts. Behalve coöperatie Amalthea telt Nederland nog enkele andere regionale coöperaties die geitenmelk inzamelen. Daarnaast opereren er een aantal particuliere verwerkers. De coöperaties hebben ruim de helft van de nationale melkplas in handen. De particulieren zijn samen goed voor het overige deel.

...

Doordat het aantal geiten per bedrijf is toegenomen is ook de noodzaak van het optimaliseren van het melken toegenomen. De tijd dat de melkstal bestond uit een tafel met daarop zes tot acht geiten is voorbij. Tegenwoordig heeft men grote melkstallen.

GVP Good veterinarian practice STEK Stichting erkenningsregeling koeltechnisch bedrijf COKZ Centraal orgaan voor kwaliteitsaangelegenheden in de zuivel CBL Centraal bureau levensmiddelenhandel GMP Good manufacturing practice KOM Kwaliteitszorg onderhoud melkinstallatie HACCP Hazard analysis on critical control points RMO Rijdende melk ontvangstmet een melkleidingsysteem.

Het zijn meestal melkstallen van het type zij- aan- zij. Maar ook draaimelkstallen komen veel voor bij de grotere bedrijven. Uit gegevens van Praktijkonderzoek bleek dat de huisvesting van de melk- geiten een belangrijke rol speelt bij de capaciteiten van het melken. Hoe meer groepen er worden gemaakt hoe meer tijd het wisselen van de geiten tijdens het melken vraagt. Een huisvesting in kleine koppels, met bijvoorbeeld een groepsgrootte gelijk aan het aantal standen in de melkstal, geeft wel de mogelijkheid om productiegroepen te vormen, maar daarentegen vraagt het veel meer werk bij het melken.

...

Normen voor de melkinstallaties voor geiten en schapen zijn waar mogelijk gebaseerd op de normen van traditionele melkinstallaties. Het grootste verschil zit in de (reserve)capaciteit van de vacuümpomp. Deze zijn in tabel …. weergegeven. Er zijn geen ISO-normen voor de afstelling van het pulsatiesysteem. Een jong geitje heeft een andere wijze van zuigen bij de moedergeit dan een kalf bij de koe, vandaar dat de pulsatie-instelling anders is dan bij koeien. De pulsatiesnelheid voor geiten ligt vaak in de range van 60 tot 120, voor schapen tussen 90 en 180 slagen/minuut. De pulsatieverhouding ligt tussen 50:50 en 60:40 Figuur 3: reservecapaciteit voor melkinstallaties van kleine herkauwers.

 

aantal melkstellen

24*

36*

72*

tepelbekerkleppen

540

660

1020

melkklauw (zonder afsluitklep)

940

1060

1820**

melkklauw (met afsluitklep)

740

860

1420**

*          afneemapparatuur aanwezig

...

Soms wordt met een los melkapparaat gemolken. Soms wordt in een speciale melkstal gemolken. Een veel gebruikt vacuum is 35-36 kpa (spreiding 28-40 kPa;). Het vacuümniveau mag, net als bij de meeste andere diersoorten, niet hoger zijn dan 50 kPa. De pulsatiefrequentie blijkt in de praktijk gemiddeld 72,5 keer per minuut (60-85 pulsaties per minuut;). Het geadviseerde pulsatieniveau is 80-180. Voordat het melkapparaat wordt aangesloten wordt het uier schoongemaakt en worden er meestal voorgestraald . Er wordt meestal geen gebruik gemaakt van een uierdip na het melken.

Tabel 5 : gegevens over melkproductie van paarden uit een onderzoek

 

Bedrijfsnummer

Jaarproductie 2008 (liter per bedrijf)

Aantal paarden op bedrijf

Uitgerekende gemiddelde melkproductie per paard (liter)

Opgegeven jaarproductie per

paard (liter)

 

1

3000

6

500

600

2

7750

7

1107

800

3

600

5

120

600

4

25000

40

625

350

5

12000

16

750

400

6

1500

2

750

375

7

3500

7

500

--

Gemiddelde

7621

 

622

521

De merrie bereikt de maximale productie meestal tussen de 30 en de 91 dagen. Deze tijd verschilt heel erg per bedrijf.

...

Verordening (EG) Nr. 178/2002 geldt ook voor paardenmelkerijen omdat zij voedsel produceren, verwerken en distribueren. De belangrijkste punten uit de verordening zijn dat een product in een veilig systeem geproduceerd moet worden en traceerbaar moet zijn op elk moment in de keten. In verordening (EG) Nr. 852/2004 worden de algemene hygiëne maatregelen genoemd waaraan een productiebedrijf moet voldoen. Er wordt onder andere vermeld dat de verantwoordelijkheid van de veiligheid van het product bij de exploitant ligt. Daarnaast wordt besproken over de bewaring van melk en melkproducten. Principes van HACCP moeten worden gebruikt door de bedrijven. In Nederland en Vlaanderen is een HACCP opgesteld Samenwerkende Paardenmelkers Nederland-Vlaanderen‟ (SPaN-V). De exploitant is dan ook verplicht om ziekte en behandelingen bij te houden. In verordening staan eisen verrmeld ten aanzien van vrij zzijn van zoönoses en andere ziekten. Over het melkproces zijn ook een aantal regels opgesteld. De tepels en hun omgeving moeten schoon gemaakt worden en de melk moet gecheckt worden op het voorkomen van abnormale toevoegingen. Er wordt dus verwacht dat de melk van elk dier visueel bekeken wordt. Melk van zieke of behandelde dieren mag niet in de tank terecht komen voor humane consumptie. Namens de Nederlandse overheid houdt het COKZ toezicht in de melkveehouderij en zuivelsector. Het COKZ voert dus feitelijk het werk uit van de Voedsel en Waren Autoriteit. Elke paardenmelkerij wordt tegenwoordig om de drie maanden gecontroleerd COKZ. Zeker omdat paardenmelk rauw gedronken moet worden, omdat anders de vermeende gezondheidsbevorderende eigenschappen zouden verdwijnen, is het nodig om deze controles strikt uit te voeren.


 

Paardenmelken

Dairymaster 

 Delaval"

Fullwood 

 GEA 

Boumatic 

SAC 

Lely 

Omhoog

13.3   Waterbuffelhouderij in Nederland

...

Binnen het project Welfare Quality wordt een welzijnsmonitoringsysteem ontwikkeld voor waterbuffels. Deze is er al voor melkvee, maar in dit project wordt onderzocht welke onderdelen te kopiëren zijn en welke aangepast moeten worden. Indien dit systeem gereed is, kan het gebruikt worden om mogelijke welzijnsproblemen van de in Nederland gehouden waterbuffels in beeld te brengen. De vraag is hoe aan de behoeftes van dit type dier voldaan kan worden en of en zo ja hoe een voor melkkoeien ontworpen ligboxenstal geschikt is te maken voor waterbuffels. Bij het houden van de buffels zijn in ieder geval de constructie en uitvoering van de stal (bv voerhek, melkstal, eventuele boxafscheidingen) en de beschikbaarheid van modder of water aandachtspunten in de huisvesting.

Omhoog

13.3 Kamelen

Sinds 2006 waren 3 kamelen op een braakliggend terreintje naast de studentenflat in Den Bosch de start van de kamelenmelkerij in Nederland . Nu staat tussen de stallen met koeien, staat een bedrijf met kamelen. De enige in Nederland. Per speciaal ingerichte vrachtwagen werden ze vanaf de Canarische eilanden naar het Brabantse platteland vervoerd. Op het moment heeft het bedrijf bijna vijftig kamelen.

...